غلامحسين محرمى
18
تاريخ تشيع از آغاز تا پايان عصر غيبت صغرى ( فارسي )
ابو الفرج على بن حسين اصفهانى است كه در سال 284 ه در شهر اصفهان ديده به جهان گشود ، در بغداد بزرگ شد و از انديشمندان و فرزانگان آنجا بهره برد . نسب او به امويان مىرسد ، ولى علوى مذهب است . « 1 » موضوع اين كتاب ، همانطور كه از نامش پيداست ، دربارهء طالبيانى است كه به دست ظالمان و ستمكاران روزگار كشته شدهاند ، چنانكه نويسنده مىگويد : « ما در اين كتابمان انشاء الله به يارى خدا ، خلاصهاى از اخبار كشتگانى از اولاد ابى طالب از عهد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله تا وقتى كه ما شروع به نوشتن اين كتاب [ كرديم ] كه جمادى الاولى سال 313 ه ق . است ، ذكر مىكنيم . چه آنانكه بر اثر خوراندن سم كشته شدند ، چه آنانكه از سلطان وقت فرار كرده و مخفى شده و در همانجا مردند ، چه آنانكه در زندان مردند . و ما در ذكر آنان ، ترتيب قتلشان را مراعات كرديم ، نه مراتب فضلشان را . . . » « 2 » اين كتاب از دو بخش كلى تشكيل شده : بخش اول از عصر پيامبر تا تشكيل دولت عباسى و بخش دوم مربوط به عصر عباسيان است . اگرچه اين كتاب فقط زندگى و شهادت شهداى آل ابى طالب را بررسى كرده ، ولى به جهت اينكه زندگى امامان و رهبران و بزرگان شهيد علوى را نيز كه پيروانى داشتند ، به تحرير درآورده ، مىتوان از هر جاى آن بخشى از تاريخ تشيّع را استخراج كرد . البته چون اين كتاب ، بيشتر به تاريخ سياسى تشيّع مربوط مىشود ، كمتر مىتوان در مورد ساير ابعاد تاريخ تشيّع از آن سود جست . 2 . الدرجات الرفيعة فى طبقات الشيعة نويسنده و مؤلف اين كتاب سيد على خان شيرازى است كه در 5 جمادى الاولى سال 1052 ه . در شهر مدينه منوره به دنيا آمد و در همانجا به فراگيرى علوم پرداخت . او در سال 1068 ه . به حيدرآباد هند مهاجرت كرد و 48 سال در آنجا مانده ، آنگاه به زيارت امام رضا عليه السّلام مشرف شد . در سال 1117 ه . در عهد سلطنت شاه سلطان حسين صفوى ، وارد
--> ( 1 ) . صقر ، السيد احمد . مقدمه كتاب مقاتل الطالبيين ، منشورات الشريف الرضى ، قم ، ط دوم ، 1416 ، ص 5 . ( 2 ) . ابو الفرج اصفهانى . مقاتل الطالبيين ، منشورات الشريف الرضى ، قم ، ط دوم ، 1416 ، ص 24 .